Kiểm định spinel: GIA tìm cách tách spinel đỏ Việt Nam

Việc kiểm định nguồn gốc đá spinel vừa có kết quả đáng chú ý với người Việt. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Gems & Gemology của GIA (số Summer 2026) cho thấy có thể phân biệt spinel đỏ của hai vùng mỏ Lang Chap và An Phú (Việt Nam) với spinel Mogok (Myanmar). Cách làm là dựa vào “dấu vân tay” nguyên tố vi lượng trong viên đá.

Kiểm định spinel đỏ bằng titan và kẽm

Nhóm tác giả do Boonyapak Aksorn đứng đầu, trong đó có nhà nghiên cứu Đoàn Thị Anh Vũ, đã phân tích 127 mẫu: 63 viên màu đỏ và 64 viên màu cam. Điều đáng lưu ý là các chỉ số ngọc học cơ bản của ba vùng gần như trùng nhau. Chiết suất đo được từ 1,710 đến 1,728, tỷ trọng từ 3,528 đến 3,692, và mẫu nào cũng phát huỳnh quang đỏ dưới đèn UV. Nói cách khác, các dụng cụ đo thông thường của tiệm không thể cho biết viên đá đến từ đâu.

Vì vậy, nhóm nghiên cứu dùng các kỹ thuật phòng lab chuyên sâu: quang phổ UV-Vis-NIR, vi phân tích đầu dò điện tử (EPMA) và khối phổ laser LA-ICP-MS. Với spinel đỏ, khi đặt hàm lượng titan (Ti) cạnh kẽm (Zn) trên cùng biểu đồ, ba vùng tách thành ba nhóm riêng. Lượng titan giảm dần theo thứ tự Mogok, Lang Chap rồi An Phú. Nghiên cứu cũng giải thích nguồn gốc màu sắc. Màu do tỷ lệ crom/vanadi (Cr/V) quyết định: spinel đỏ có tỷ lệ từ 1,7 trở lên, còn spinel cam chỉ từ 1,0 trở xuống.

Spinel cam: xác định nguồn gốc vẫn còn khó

Với spinel cam, biểu đồ vanadi – kẽm tách được hàng Lang Chap và An Phú, nhưng mẫu Mogok lại lẫn vào cả hai nhóm. Theo các tác giả, khó khăn đến từ chỗ ba vùng mỏ đều nằm trong đá hoa (marble) và có lịch sử địa chất cùng liên quan đến quá trình hình thành dãy Himalaya. Họ đề nghị lấy thêm mẫu từ nhiều nguồn khác nhau trước khi đưa ra kết luận cho nhóm màu này.

Thị trường đá spinel Việt Nam qua góc nhìn GIA

Bài báo nhận định nhu cầu và giá spinel đang tăng, trong khi hàng đẹp ngày càng khan hiếm. Các tác giả cho rằng nguồn gốc có thể sớm ảnh hưởng tới giá spinel nhiều như với ruby, sapphire và emerald. Spinel đỏ của Myanmar và Việt Nam được đánh giá cao hơn spinel từ các nơi khác.

Cùng số tạp chí, chuyên mục From the Field của Wim Vertriest (GIA Bangkok) kể lại chuyến khảo sát Lục Yên. Theo bài viết, spinel đỏ và hồng hiện là mặt hàng khai thác chính ở đây, với giá từ vài USD đến vài nghìn USD mỗi gram. Spinel xanh cobalt thuộc loại đắt, và viên sạch trên nửa carat rất hiếm. Nhóm khảo sát cũng gặp một khối đá thô thực chất là thủy tinh giả spinel xanh, bị phát hiện nhờ bọt khí khi soi bằng kính lúp 10x.

Góc nhìn An Thư

Khi nguồn gốc ngày càng ảnh hưởng tới giá, spinel đỏ Việt Nam có thêm cơ sở khoa học để được công nhận đúng giá trị trên thị trường quốc tế. Với người mua trong nước, bài học rút ra là không thể biết nguồn gốc spinel chỉ bằng mắt thường hay dụng cụ đo đơn giản. Viên đá giá trị cao nên đi kèm chứng thư của phòng lab có thiết bị phân tích chuyên sâu, và nên cẩn trọng với hàng thô rao bán là spinel quý.

Xem thêm tại An Thư: Bảng giá kim cương · Ưu đãi Đổi lớn tại An Thư

Nguồn tham khảo

GIA – Gems & Gemology, Boonyapak Aksorn, Thitiphan Assawincharoenkij, Doan Thi Anh Vu, Dietmar Schwarz, Bhuwadol Wanthanachaisaeng, Chakkaphan Sutthirat (2026-10-31). Bài được An Thư dịch và tóm lược từ bản gốc.